Thermalright Assassin X 120 SE kosztuje 83 zł i przez ostatnie dwa lata stał się domyślną odpowiedzią na pytanie „jaki cooler do Ryzena 5”. Pytanie, które zostaje, brzmi: gdzie leży granica, powyżej której 83 zł to za mało. Czy jest nią Ryzen 7 9700X, Core i5-14600KF, czy dopiero procesory z literą K i dziewiątką w nazwie? Odpowiadamy na podstawie tego, ile ciepła te procesory faktycznie oddają, a nie na podstawie ceny coolera.
TDP mówi mniej, niż się wydaje
Producenci podają TDP, czyli moc cieplną, do której procesor ogranicza się przy standardowych ustawieniach. Ryzen 5 7600 i Ryzen 7 9700X mają 65 W, Ryzen 7 7800X3D 120 W, Core i5-14600KF 125 W. Problem w tym, że procesory Intela z literą K przy domyślnych ustawieniach płyty głównej pracują przez dłuższy czas znacznie powyżej TDP, a Ryzeny z 65 W potrafią w turbo krótkotrwale pobrać więcej. Do tego dochodzi gęstość: nowe procesory oddają ciepło z małej powierzchni, więc nawet przy umiarkowanej mocy temperatura rośnie szybko, jeśli cooler ma słaby kontakt z odpromiennikiem. Praktyczna reguła: dla 65 W wystarczy każda wieża z czterema rurkami cieplnymi, dla 120 W wieża z sześcioma rurkami albo dwiema sekcjami, a dla procesorów Intela z literą K albo ustaw limit mocy w BIOS-ie, albo kup chłodzenie z wyższej półki.
Pięć coolerów do 150 zł
| Cooler | Wysokość | Cena od | Gdzie kupić |
|---|---|---|---|
| Cooler Master Hyper 212 Spectrum V3 | 152 mm | 81 zł | sprawdź w Media Expert |
| Thermalright Assassin X 120 SE | 148 mm | 83 zł | zobacz oferty |
| Thermalright Assassin Spirit 120 EVO | wieża 120 mm | 99 zł | sprawdź w x-kom |
| Endorfy Fera 5 | wieża 120 mm | 109 zł | sprawdź w Komputroniku |
| Arctic Freezer 36 CO | 159 mm | 149 zł | sprawdź w x-kom |
Hyper 212 Spectrum V3 to najnowsze wcielenie coolera, który chłodził komputery już piętnaście lat temu. Cztery rurki, wentylator z podświetleniem, montaż na każdej współczesnej podstawce. Dla Ryzena 5 7600 wystarcza z zapasem, dla 120 W będzie pracował głośno. Assassin X 120 SE robi to samo ciszej i z lepszym wynikiem na procesorach 65 W, co uczyniło go najczęściej polecanym coolerem w tej cenie; ma 148 mm wysokości, więc mieści się nawet w ciasnych obudowach micro-ATX. Przed zakupem sprawdź na stronie produktu listę podstawek w wersji, którą kupujesz, bo starsze egzemplarze nie mają w zestawie ramki pod LGA1700.
Assassin Spirit 120 EVO to nowsza konstrukcja Thermalrighta z lepszym kontaktem podstawy z procesorem i montażem pod LGA1851, czyli pod Core Ultra; w naszym zestawie za 7000 zł to właśnie ten cooler. Endorfy Fera 5 jest polską odpowiedzią w tej samej klasie, z bardzo cichym wentylatorem i pięcioletnią gwarancją producenta, często wybieraną przez osoby, dla których hałas liczy się bardziej niż ostatnie dwa stopnie. Arctic Freezer 36 CO ma dwa wentylatory w układzie push-pull i jest jedynym coolerem z tej listy, który spokojnie obsłuży Ryzena 7 7800X3D i 9800X3D ze 120 W bez podnoszenia obrotów do granic; litery CO oznaczają wentylatory z łożyskami do pracy ciągłej. Przy 159 mm wysokości wymaga obudowy z miejscem na co najmniej 160 mm.
Do którego procesora który cooler
| Procesor | TDP | Cena od | Wystarczy |
|---|---|---|---|
| AMD Ryzen 5 7600 (x-kom) | 65 W | 769 zł | cooler z pudełka; każda wieża z listy, jeśli zależy ci na ciszy |
| AMD Ryzen 7 9700X (x-kom) | 65 W | 1162 zł | Assassin X 120 SE lub Spirit 120 EVO; brak coolera w zestawie |
| AMD Ryzen 7 7800X3D (Media Expert) | 120 W | 1549 zł | Arctic Freezer 36 albo AIO |
| Intel Core i5-14600KF (Media Expert) | 125 W | 1050 zł | Arctic Freezer 36 z limitem mocy w BIOS-ie albo AIO 240 lub 360 |
Ryzen 5 7600 jako jedyny z tej czwórki ma cooler w pudełku. Wraith Stealth wystarcza do grania, ale pracuje głośniej niż każda z wież za 80 zł, więc dopłata jest kwestią komfortu, nie konieczności. Ryzen 7 9700X przy 65 W nie potrzebuje więcej niż Ryzen 5, choć nie ma coolera w zestawie. Oba X3D oddają 120 W i tu kończy się zakres najtańszych wież; Freezer 36 jest ostatnim coolerem przed przejściem na chłodzenie wodne. Core i5-14600KF jest przypadkiem szczególnym: na papierze 125 W, w praktyce przy domyślnych ustawieniach płyty znacznie więcej, dlatego albo ograniczasz mu moc w BIOS-ie (tracąc kilka procent w programach, prawie nic w grach), albo od razu bierzesz AIO.
AIO 360 za 264 zł jako punkt odniesienia
Endorfy Navis F360 kosztuje od 264 zł (sprawdź w Komputroniku) i jest najtańszym chłodzeniem wodnym z chłodnicą 360 mm w naszej bazie. Dla procesora 65 W to przerost formy nad treścią: temperatury będą niższe, ale nie przełoży się to na wydajność, bo procesor i tak nie dobija do limitu termicznego na wieży. Sens pojawia się przy 120 W i wyżej, gdy wieża za 150 zł musi pracować na wysokich obrotach, oraz w obudowach, w których nie ma miejsca na wysoki cooler, a jest miejsce na chłodnicę na górze. Trzeba też doliczyć to, czego nie ma w cenie: pompa jest kolejnym elementem, który może się zepsuć, a chłodnica 360 mm wymaga obudowy, która ją przyjmie, co sprawdzisz w konfiguratorze, bo porównuje on obsługiwane chłodnice obudowy z wymiarami AIO. Pełną listę chłodzeń wodnych znajdziesz w katalogu.
Wysokość, o której wszyscy zapominają
Najczęstszy problem z coolerem to nie temperatura, tylko to, że nie zamyka się boczny panel. Obudowy micro-ATX i kompaktowe ATX dopuszczają zwykle 155 do 165 mm, pełne ATX około 170 mm. Assassin X 120 SE ze 148 mm zmieści się prawie wszędzie, Freezer 36 ze 159 mm w większości obudów, ale nie we wszystkich. Przy każdej obudowie w naszej bazie podajemy maksymalną wysokość coolera, a konfigurator sprawdza ją automatycznie po dodaniu obu części. Wszystkie coolery wieżowe z filtrami po podstawce i wysokości są w katalogu chłodzeń CPU.